| اثر زمینشناسی، تکتونیک و لرزهخیزی بر فرسایش و رسوب در آبخیزهای کشور |
| کد مقاله : 1113-NIEGC2025 |
| نویسندگان |
|
ضیاءالدین شعاعی *1، محمود عرب خدری2، صمد شادفر2، حمیدرضا پیروان2، علیرضا ستوده3 1عضو هیات علمی 2پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری 3واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی |
| چکیده مقاله |
| تخمین دقیق میزان تولید رسوب حوزههای آبخیز (SY) ، با واحد ( t·km-2·y-1) و شناسایی عوامل کنترلکننده آن برای ارزیابی اثرات فرسایش خاک بر محیطزیست ضروری است. یکی از مشکلات اصلی در تحقیقات، تفاوت چشمگیر بین مقادیر اندازهگیریشده تولید رسوب از ایستگاههای هیدرومتری و مقادیر پیشبینیشده توسط مدلهای تجربی متداول است. این اختلاف محاسبه محدودیتهای مدلسازی را نشان میدهد که معمولاً با استفاده از پارامترهایی مانند توپوگرافی، زمینشناسی، پوشش خاک و اقلیم حوزههای آبخیز عمل مینماید. نکته قابل توجه اینکه در اغلب این مدلها اثر بالقوه فعالیتهای تکتونیکی مورد توجه قرار نگرفته است. این در حالی است که این عوامل میتواند بهطور چشمگیری دینامیک تشکیل و انتقال رسوب را تحت تأثیر قرار دهد. تحقیق حاضر با هدف بررسی علل این اختلاف در برآورد و اندازه گیری رسوب یک حوضه با در نظر گرفتن شاخصهای فعالیت تکتونیکی شامل شتاب بیشینه زمین (PGA)، بزرگای زلزله (M0 ، Mw) و چگالی گسلهای فعال و میزان تولید رسوب (SY) اجرا گردیده است. برای این منظور 54 آبخیز از رده مرتبه پنجم در جنوب، غرب و شمالغرب ایران انتخاب گردید. نتایج تحلیل رگرسیونی نشان میدهد که ضرایب همبستگی بین این شاخصها و SY بهترتیب 59/0 برای شاخص گشتاور لرزهای تجمعی (Mw)، 48/0 برای شاخص شتاب بیشینه زمین (ΣPGA·g-2) و 35/0 برای چگالی گسلهای فعال (m·km-1) است. نتیجه این تحقیق رابطه مناسبی را بین SY حوزهها و شاخصهای تکتونیکی لرزهای از دیدگاه مفهومی تأیید میکند. در میان این شاخصها، قویترین همبستگی بین شاخص گشتاور لرزهای تجمعی (M0) و SY مشاهده شد. |
| کلیدواژه ها |
| فعالیت تکتونیکی، شتاب بیشینه زمین، بزرگای زلزله، چگالی گسل، تولید رسوب (SY) |
| وضعیت: پذیرفته شده |